Hac ve Umre

e-Posta Yazdır PDF

HAC   VE   UMRE
 
Hac


Hac; (hürmet ve) ta'zîm olunan birine (veya bir yere ziyaret) taksadıyla gitmektir. Meselâ birini ta'zîm ve hürmet eden kimse, itilân kimseyi ziyaret ettim" tarzında bir ifade kullanır.

Şer'î istilanda ise hac: "Belli bir yeri, belli bir zamanda belli ir takım amel ve davranışları yerine getirmek için ziyaret et-Lek"tir.

Belli bir yer, Mekke'de bulunan Beytullah ile Arafat dağıdır.

Bir takım belli davranışlar ise, bunlar: Beytullah ı tavaf, Safa e Merve arasında sa'y etmek ve Arafat'ta durmaktır.

Belli zamana gelince bu, ileride de belirteceğimiz gibi, hac aylarıdır

 

Haccın Hükmü ve Farz Olmasının Şartları
 

Hac, kendisinde şu altı şartı bulunduran herkese farzdır:

(1) Müslüman olmak,

 (2) erginlik çağında bulunmak,

 (3) akıl-. ve

 (4) hür olmak,

 (5) hac masraflarım karşılamaya gücü yetmek. rani (hacdan) dönünceye kadar hanımı, küçük çocuğu ve hizmetçi-îrinin geçimine yetecek şeylerden başka kendisinin gidiş ve dönü-üne, satın alacağı ve yolcu olarak kiralayacağı şeylere yetecek cnkâna sahip bulunması gerekir.

 (6) Öte yandan haccm farz oldu-;unu da bilmesi icab eder, ki bu şart, dâr-ı harbde Müslüman lanlara mahsustur.

Haccın farz Oluşuna Delili

Haccın farz olduğu kitap, sünnet ve icmâ' ile sabittir.

Kitab'tan (yani Kur'an'dan) delil olarak Allah Teâlâ'nın, To­na gücü yetenlerin o evi haccetmesi, Allah'ın insanlar üzerim r hakkıdır. "[1]mealindeki âyet-i celîlesi gösterilebilir.

Sünnet'ten ise Efendimiz (Aleyhissalâtü vesselam) in, "Ey sanlar! Sizlere hac farz kılındı, binâenaleyh haccediniz" eâlindeki hadis-i şerifi ile, "Kim haccetmeden ölürse, ister ıhûdl, isterse Hıristiyan olarak ölsün" mealindeki hadis-i şerifi îlil gösterilebilir.

Ayrıca Müslümanların önde gelen âlimlerinin haccın, oraya itmeye gücü yetenler için farz olduğu hususunda (ittifak ve) rnâ'ı vardır.

 

Haccın Edasının Şartları
 

Haccm edası için şu üç şey şarttır:

Birincisi; sağlık, yani hac yolculuğunda yapılması zarurî lan şeyleri yerine getirmeye engel teşkil edecek noksanlık ve an­alardan vücudun uzak ve salim bulunması. Dolayısıyla oturduğu erden kalkamayanlara, kötürümlere, felçlilere, ayaklan kesik ilanlara, hastalara ve pîr-i fânilere haccetmek farz değildir. Ancak »unların, kendileri adına haccetmesi için başkalanm vekil etmele-i gerekir.

İkincisi; yol emniyeti bulunmalıdır. Bu hususta muteber )lan şey, yolun genellikle emniyetli olmasıdır ki fetva da bu yolda serilmiştir.

Üçüncüsü; (hacca giden) kadının yanında, kadın ister genç, isterse yaşlı olsun, kocası yahut oğlu gibi (nikah düşmeyen bir) ıhreminin bulunması. Eğer mahremi, masrafı karşılanmada] ndisine refakat etmeye razı olmazsa, mahreminin masrafını di din çeker.

 

Haccın Sıhhatinin Şartları

 

Haccm sağlıklı olabilmesi şu üç şarta bağlıdır:

(1) Kalben niyet etmek ve dil ile telbiye söylemekten ibaret Junan ihram,

(2) hac için şer'an ta'yin olunan vakitte bulunmak, ) Arafat'ta vakfe yapmadan önce cinsel ilişkide bulunmamak.

 

Haccın Vakti
 

Hac (mevsimi) için şeriatça belirlenen bir vakit vardır ki; bu, wal ve zilkade aylarıyla zilhicce ayının ilk on günüdür. Nitekim lan sübhanehu ve teâlâ: "Hac, bilinen aylardadır" [2] buyurmak-olupj Peygamber Efendimiz (Aleyhissalâtü vesselam) da bunu, ikanda zikrettiğimiz ve sahabe (Rıdvanullâhi teâlâ aleyhim) izretlerinin kendisinden naklettiği hadis-i şerifinde beyan etmiştir.

Belirtilen bu vakitten önce hac için ihrama girmek, ihramlı ter kendisi için yasak olan birşeyi irtikâb etmekten emin bulun-ın ister bulunmasın, tahrîmen mekruhtur.

 

Haccın Rükünleri
 

Haccın iki rüknü vardır:

Birincisi; isterse bir an (gibi kısa bir müddet için) olsun, Ara-Lt'ta durmak, ki Arafat'ta vakfe yapma zamanı, zilhiccenin doku-ancu günü zeval vaktinden başlayıp onuncu günü tan yeri ağa-ncaya kadarki zaman dilimidir. Bu konuda efdal olan, gün bat-ladan önce vakfeye başlayıp gün batıncaya kadar vakfede kal-ıaktır.

ikincisi; Kâ'be'nin etrafında yedi kere ziyaret tavafı. yap[3]ktır. Haccm rükünlerinden olan bu yedi şavtm (dolanmanın) U yapıldığında hepsi yapılmış kabul edilir.[4]

 

Haccın Vacipleri

 

Haccm bir takım vacipleri vardır ki, en bilinenleri sekizdir:

Birincisi; az bir zaman için de olsa, Müzdelife'de vakfe yap ık. Bunun vakti, kurban bayram günü sabah namazı vaktindfe şiar, ortalık iyice ağarmcaya kadar devam eder.

İkincisi; Safa ile Merve arasında yedi kere sa'y etmek (koşık)tır. Sa'y etmeye her defasında Safa'dan başlanır ve Merve'dej a verilir.                                                                               

Üçüncüsü; bayram ve teşrîk günlerinde cemrelere (ufak ufak şiar) atmak.

Dördüncüsü; Mekkeli olmayanların sader tavafı yapmaları. [5]tavafın sünnet olduğunu söyleyenler de vardır.

Beşincisi; (saçları) tıraş etmek veya kısaltmaktır. Bunun innet olduğunu söyleyenler de vardır.

Altıncısı; ihrama, bulundukları yerin mîkatmda girmek.

Yedincisi; baş ve yüzü açmak.

 Sekizincisi; dikişli birşey giyinmemek.

 (1) İhrama girerken yıkanmak,

 (2) birisine izar, diğerine de iâ denilen ve yeni olan iki örtüye bürünmek,

 (3) çok çok telbiye itirmek ve

 (4) kudüm tavan yapmak.[6]

 

Hac İçin Mîkat Yerleri
 


Şer'î hükümlerin vâzıı, bir takım yerler tesbit etmiştir [ekke'ye girmek isteyenlerin hac veya umre için buralardan ihramsız olarak geçmemeleri gerekir.

Şam (bölgesi) halkıyla Mısırlıların ve (Mekke'ye) bu ikisinden erhangi birisinin gitmekte olduğu yolu takib ederek gidenlerin ûkatı Cuhfe,

Medînelilerle bunların yolunu takip edenlerin mîkatı Zü'luleyfe,

Iraklıların ve bunların yolunu takib edenlerin mîkatı Zâtu rk,

Necidlilerin ve bunîann yolunu izleyenlerin mîkatı Karnü'n-Jâzil,

Yemen halkının ve bunların takib ettiği yolu takib edenlerin oîkatı ise Yelemlem'dir.                                                            

Hac için Mekke'ye gelenler, bu mîkat yerine gelmeden evvel hrama girebilirler. Hatta ihram yasaklarına riayet edeceğinden ;min olan kişilerin bunu yapmaları (mîkat mahalline gelmeden îvvel ihrama girmeleri) daha efdaldir.

Ülkesinden Mekke'ye gelirken yolu bu mîkatlardan herhangi şirine uğramayanlar diledikleri yeri mîkat olarak seçebilirler. An-;ak, Harem hududlarıni hac veya umre maksadıyla ihramsız ola­rak geçmeleri doğru değildir.

 

Hac Nasıl Yapılır? 

                                             

Birkimsehac yapmak istediğinde, aşağıdaki şekilde harekettmelidir:                                                                       [

1) Tırnaklarını keser, bıyıklarını kısaltır, saçlarını tıraş eder reya kısaltır, abdest alır veya yıkanır, yıkanmak daha efdaldir. Sonra vücudunun alt kısmına saracağı izâr ile üst kısmına saraca­ğı ridâyı giyer. İzâr ve ridânın beyaz ve yeni olması efdaldir. Güzel toku sürünür, iki rek'at namaz kılar ve şöyle söyler:

"Allahümme innî ürîdü'l-hacce feyessirhü il ve tekabbelhü ninni.[7] Sonra şu şekilde telbiye okur:

"Lebbeyk Allahümme lebbeyk, îebbeyke lâ şerike leke, lebbey-ke inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, la şerike leke." [8]

Kalben niyet ederek telbiye okuduğu takdirde de ihrama gir­miş olur.

2) Bunları yapan kimseye hanımına yaklaşmak, kötü ve çirkin sözler söylemek, fisk, yani günah ve haram olan birşeyi irtikâb etmek,[9] çekişme ve didişmeye girmek; [10]karadaki av hayvanlarını öldürmek, buna işaret ve delâlet etmek; başını veya yüzünü ört­mek, yahut saçını kısaltmak, yahut tırnaklarını kesmek, yahut ko­ku sürün m ek, yahut gömlek, pantolon veya benzeri dikişli şeyleri giymek, yahut ayakkabı veya mest giymek haram olur.

Fakat bu kimsenin yıkanması, hamama girmesi, evde, mah-ilde veya benzeri yerlerde gölgelenmesi caizdir.

3) Mekke'ye girdiğinde, önce Mescid-i Harâm'dan başlayarak l'be'yi yedi kere tavaf eder. Tavafa Hacerü'l-Esved'den başlar; m karşısına alır, ellerini kaldırıp tekbir,1 tehlil getirir ve müm-inse öper. İşte buna kudüm tavafı denir ki sünnettir. İki rek'at amaz kılar, Safa ve Merve'ye çıkar ve her defasında Safa'dan baş-.yıp Merve'de bitirmek üzere bu ikisi arasında yedi kere sa'y ler.

4)  Bunları yaptıktan sonra zilhiccenin sekizinci günü olan îrviye gününe kadar bekler. Bugün gelince, güneş doğduktan son-ı Mina'ya gider ve geceyi orada geçirir.

5)  Zilhiccenin dokuzuncu gününde Arafat'a gider, imamın utbesini duyabilmek için Cebel-i Rahme (Rahmet Dağı)'nin yakı-ana durur ve ondan yapılması gereken hac menâsikini öğrenir. jün batınca da Müzdelife'ye gider ve geceyi orada geçirir.

6) Zilhice'nin onuncu günü olan kurban bayramı günü tan yei ağannca, henüz gecenin son karanlıkları dağılmadan sabah na-nazını kılar, sonra Müzdelife'de, bir an için dahi olsa vakfe yapar. 3onra güneş henüz doğmadan Mina'ya gider ve Akabe Cemresi'ne fedi taş atar, attığı her taşla birlikte tekbir getirir. Sonra eğer is­lerse bir koyun keser, sonra saçını tıraş eder veya kısaltır, ama tıraş olmak daha efdaldir. Bütün bunları yapıp bitirince, kadınlar , ihramhya yasak olan bütün şeyler helâl olur.

7) Sonra eğer mümkünse aynı gün, yani kurban bayram günü Mekke'ye döner, mümkün değilse bundan bir gün sonra döner, bu la mümkün olmazsa on ikinci günü döneV ve artık bundan daha îonraya kalmaz. Mekke'de iken Kâ'be'yi yedi kere tavaf eder [ki; işte bu, aynı zamanda ziyaret tavafı da denilen ifâza tavafıdır ve baccın rüknüdür.] Bu tavaf yapılınca, kadınlar da dahil artık her-şey helâl olur.

8) Bayram günü Mekke'ye gidip ziyaret tavafını da yapınca, (yine) bugün Mina'ya giderek geceyi orada geçirir.

9) (Zilhiccenin) on birinci günü gelince, zeval vaktinden sonra her cemreye yedi taş olmak üzere üç cemreye de taş atar. Taşla­maya Mescid-i Haram tarafına düşen cemreden başlar, sonra onun yanındakini ve nihayet Akabe cemresini taşlar.

10) (Ayın) on ikinci gününde, on birinde yaptıklarının aynısı­nı yapar ve böylece hac (farizası) sona ermiş olur.

11) Sonra Mekke'ye döner ve Kâ'be'yi yedi kez tavaf eder. [Bu sader tavafına aynı zamanda veda tavan veya son tavaf denir ki, haccın vâciplerindendir.]

 

 



--------------------------------------------------------------------------------

[1] Âl-i imrân, 97.

[2]  Bakara, 197.

[3]   Bu tavafa, aynı zamanda ifâda tavafi da denir.

 

[4] Yani Kâ'be'nin etrafında dört kere tavaf edilse, rükün yerine getirilmiş olur. Çünkü şer'î hükümlerin vâzıı, birşeyin çoğunu yapınca o şeyin tamamını yapmış gibi kabul etmiştir.

[5] Sader, dönüş demektir. Hacılar, kendi ülkelerine dönerken yaptıkları için bu tavafa sader ismi verilmiştir.

Haccm birçok sünneti vardır ki, bir kibmı şunlardır:            !

[6] Hacılar Mekke'ye gelişlerinde bu tavaft yaptıklarından dolayı bu tavafa kudüm denilmiştir. Bütün bunlardan anlaşılmaktadır ki, hacda üç türlü ta­vaf vardır: Birisi farzdır ki buna ziyaret veya ifâda tavafı denir. İkincisi vaciptir ki buna da sader tavafı denir. Üçüncüsü ise sünnet olan kudüm ta­vafıdır.

[7]   "Allah'ım, ben haccetmek istiyorum. Bunu bana kolay kû ve benden kabul eyle."

[8]   "Emrine  âmâdeyim^Allah'ım, emrine boyun eğmişim. Emrindeyim, senin ortağın yok. Sana yönelmişim, hamd de senin nimet de senin, mülk de... Se­nin ortağın (ve benzerin) yok."

[9] Bu gibi şeyler ihramsız iken de haram olup, ihramlı iken daha çok haram­dır.

[10] Yol arkadaşları, hizmetçiler vs. ile didişme ve çekişmeye girmek. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:

"Hac bilinen aylardadır. Kim o aylarda hacca niyet ederse (ihrama gi­rerse), hac esnasında kadına yaklaşmak, günah sayılan davranışlara yönel­mek, kavga etmek yoktur." (Sakara, 197)