(1) İslam fıkhında şüphe, daima sanığın lehinde kullanılır, Her mü'min kendi nefsinin savcısı, diğer kardeşlerinin avukatı olmaya gayret etmelidir. Bu gayret, fütüvvet ahlakının tabii bir sonucudur. Resul-i Ekrem (sav)'in, "Sizden hiçbiriniz, kendi nefsi için istediğini, din kardeşi için de istemediği müddetçe (kamil manada) iman etmiş olmaz"(2) buyurduğu malumdur. İman ile fütüvvet arasında, manevi bir ilgi vardır. Allame Seyyid Şerif Cürcani, "Ehli hakikate göre fütüvvet; kardeşini, dünya ve ahirette kendi nefsine tercih etmektir"(3) diyerek, önemli bir inceliğe işaret etmiştir. Değişik hizmet cemaatlerine mensup olan Müslümanlar; birbirlerinin hukukuna riayet etmedikleri müddetçe, imtihanı kazanamazlar. Ticeret ile meşgul olan insanların, birbirleri ile olan münasebetleri süreklidir. Bu münasebet esnasında, ihtilafların ortaya çıkmaması mümkündür. İhtlaflarını İslam fıkhına göre çezmeleri farzdır. Birbirlerine haraket ederek mahkeme yolunu tutan Müslümanlar haram işlemişlerdir. Her ikisinin de tevbe etmesi zaruridir. Ayrıca birbirlerine haklarını helal etmeleri gerekir. Bu girişten sonra, kısaca sulh üzerinde duralım. Kur'an-ı Kerim'de, "Kötülüğün karşılığı, ona denk bir kötülüktür (bir misillemedir). Fakat kim affeder ve sulhü gerçekleştirirse, mükafatı Allahu Teala (cc)'ya aittir. Şüphe yok ki Allah zalimleri a(s.a.v.)evmez" (Eş Şura Suresi, 40) hükmü beyan buyurulmuştur. Dolayısıyla İslami esaslara riayet ederek, sulhü sağlamak müstehaptır. Resul-i Ekrem (sav)'in, "Müslümanlar arasında helali haram, haramı helal etmemek şartıyla, her türlü sulh caizdir"(4) buyurduğu ve sulhün ölçüsü ortaya koyduğu sabittir. Hanefi fukahası, "Tarafların karşılıklı rızalarıyla, ihtilafı ortadan kaldırmak için yapmış oldukları anlaşmaya (Akde) sulh denilir"(5) tarifi esas almıştır. Sulhün rüknü; şartlarına uygun şekilde icap ve kabüldür. (6) Feteva-ı Hindiyye'de, "Bir kimsenin başkasına bin dirhem borcu olsa, kendi aralarında beşyüz dirheme sulh olsalar, bu caiz olur. Feteva-ı Suğra'da da böyledir. Ancak vadeli olan bin dirhem borcun, derhal beşyüz dirhem olarak ödenmesi hususunda anlaşma yapsalar, bu sulh caiz olmaz"(7) hükmü kayıtlıdır. Vadesi gelmiş yüzelli milyonluk alacağı olan Müslüman; yüz milyona razı olduğuna ve borçlu da bunu ödediğine göre, yapılan sulh sahihtir. Bahsettiğiniz şüpheli hal, vadeli alacak ile ilgilidir. Meselenin özü budur. Allahu Teala (cc) cümlemizi; şer'i şerifin hudutlarına ihlas ile riayet eden muttaki kullarından eylesin. Birbirimize dua edelim.

(1) İmam-ı Kasani- El Bedaiu's Senai- Beyrut: 1974 C: 7, Sh: 36. Ayrıca Molla Hüsrev- Düreru'l Hükkam fi Şerhi'l Gureri'l Ahkam- İst.: 1407 C: 2, Sh: 64.
(2) Sahih-i Müslim- İst.: 1401 C: 1, Sh: 66 Had. No: 71.
(3) Seyyid Şerif Cürcani- Ta'rifat- İst.: ty. Kaynak Yay. Sh: 165.
(4) Sünen-i Tirmizi- İst.: 1401 C: 3 Sh: 634 K. Ahkam: 17. Ayrıca El Mavsili- El İhtiyar fi Ta'lili'l Muhtar- İst.: 1980 C: 3, Sh: 5.
(5) İmam-ı Kasani- a.g.e.: C: 6, Sh: 40.
(6) Molla Hüsrev- a.g.e.: C: 2, Sh: 395.
(7) Şeyh Nizamüddin ve Heyet- Feteva-ı Hindiyye- Beyrut: 1400 C: 4, Sh: 229